سیستم باز و ویژه‌گی‌های آن در سازمان

سیستم باز و ویژه‌گی‌های آن در سازمان

بحث سیستم درسازمان ها ضروری ومهم است، وقتی کتابی را پیرامون سازمان مطالعه مینماییم آغلب نام ازسیستم درآن بکار رفته است، البته نه تنها درسازمان بلکه درسایرعلوم ازعلوم طبیعی مانند فزیک،بیولوژی و… گرفته تا علوم اجتماعی مانند:جامعه شناسی، سازمان ومدیرت و…،ولی چیزی که توجه مارا جلب میکند، تفاوت های سیستم درعلوم مختلف اعم ازعلوم انسانی وطبیعی اند؛ زیرا وقتیکه ما درعلوم طبیعی سیستم را بررسی کینم با انچه درعلوم انسانی قابل بحث است تفاوت های چشم گیری دارد.بطور مثال درعلوم طبیعی یا مثبته سیستم درحالت بسته تعریف میشود، اما درعلوم انسانی به شکل باز،بنابراین بهتر خواهد بود ابتدا بدانیم سیستم چیست؟

هدف این مقاله معرفی سیستم بطور کل وتعریف سیستم باز وویژگی های آن بطور خاص میباشد، که با خواندن مقاله حاضر شما خواهید دانست که:

  • سیستم چیست؟
  • به کدام نوع سیستم،سیستم باز گفته میشود؟
  • وسیستم باز دارای کدام خصوصیات وویژگیها میباشد؟

سیستم

سیستم عبارت از مجموعه ای ازعوامل با روابط میان آنها وبین خصوصیان آنهاست که باهم مرتبط بوده وبامحیط خویش نیز ارتباط دارند ویک کل را تشکیل میدهد(برومند،1385: 18).

ویا نویسنده دیگری سیستم را این طور تعریف تعریف میکند،سیستم عبارت ازمجموعه عناصر یا اجزای هستند که بصورت مستقیم یا غیر مستقیم با یکدیگر وابستگی یا ارتباط دارند که این عناصر با ایجاد شبکه ای ازروابط متقابل یک کل پویا را تشکیل میدهد(قلی پور،1388: 115).

البته تعاریف متعدد درمورد سیستم وجود میداشته باشند،که این گنجایش انقدر تعریف ها را ندارند،وما به همین دوتعریف فوق بسنده میکنیم؛زیرا هرقدر تعاریف متعدد هم بیاریم بازهم خصوصیات مشترکی را درمیان تعاریف میبینیم که پیرامون سیستم صورت گرفته اند.دردوتعریف فوق،خصوصیات مشترکی که وجود دارند،یکی اینکه سیستم نشان دهنده یک مجموعه ای ازاجزاء مختلف است ودیگراینکه تمام اجزای شان باهم ارتباط دارند،طوریکه با ایجاد نقیصه دریک جز،اجزای دیگر نیز متأثر ازان میشود،که درنتیجه گفته میتوانیم هرمجموعه ای را سیستم گفته نمیتوانیم،بلکه سیستم زمان اطلاق میشود که یک مجموعه از اجزای مختلف باهم مرتبط تشکیل شده باشد.خوب حالا میخواهیم بدانیم سیستم بازچیست؟ودارای کدام ویژگی ها است؟.

سیستم باز و ویژه‌گی‌های آن

درباره سیستم باز،قلی پور(1388)مینویسد:”مفهوم سیستم بازبه معنی ارتباط سیستم با محیط اطراف خود نیست،منطور ازسیستم باز این است که مبادله با محیط درسیستم باز”عامل ضروری وحیاتی”به شمار میرود. طوری که بقای سیستم درگرو همین مبادله بامحیط است وهمیشه سیستم برای بقای خود انرژی،اطلاعات ومنابع را از محیط دریافت وسپس مورد پراسس(تجزیه وتحلیل وتولید) قرار داده ودرنتیجه محصول انرا به شکل کالا وخدمات به محیط تحویل میدهد”.

بطور مثال اگریک سازمان یا شرکت تولیدی را درنظر بگیریم درصورت که منابع واطلاعات را ازمحیط دریافت کرده سپس آنرا مورد پروسس قرار داده ونتیجه یا محصول آنرا دوباره به محیط عرضه نماید وهمین چرخه فعالیت او جریان داشته باشد دراین صورت سیستم یک سیستم باز میباشد واگرچنین نکرد یعنی بامحیط درارتباط نبوده باشد درآنصورت سیستم بسته بوده وبالاخره ازبین خواهد رفت.

ویژگیهای سیستم باز

به نقل ازآرین قلی پور(1388) ویژگیهای سیستم بازقرار ذیل میباشند.

  1. آگاهی ازمحیط:سیستم باز ازوابستگی موجود بین خود ومحیطش آگاهی دارد وهمچنان مرز مشخص بین سیستم ومحیطش وجود دارد که سیستم را ازدیگر سیستم ها ومحیطش متمایز میکند که این مرز مشخص میتواند فزیکی باشد مانند خطوط مرزی کشورها یااینکه به شکل معنوی وروانشناختی مانند:القاب،ارزشها،اهداف و…که البته این مشخص بودن مرزها مانع ایجاد روابط سیستم بامحیطش نمیگردد بلکه برای سیستم هویت میبخشد(چپتردرسی،1395: 15).
  2. بازخور(feedback):به دریافت اطلاعات ازمحیط بازخور گفته میشود،زهرا برومند(1385).این ویژگی سیستم نشان میدهد که یک سیستم درچه زمینه های موفق بوده ودرچه زمینه های ناکام مانده است،یعنی درکل نتیجه عکس العمل مشتریان را ازاین طریق میتواند بداند که درنتیجه سیستم بادانستن نقاط مثبت ومنفی فعالیت ها وکارکردهای شان درآینده خود را اصلاح میسازد.
  3. داشتن فعالیت های دورانی:یک سیستم باز همشه فعالیت های شان به شکل دورانی وپریودیک میباشد،بطورمثال چیزی را که ازمحیط دریافت میکند یکبارگی نیست،بلکه به شکل دوامدار این چرخه فعالیت شان ادامه پیدامیکند.
  4. آنتروپی منفی:سیستم های  باز چون همیشه بامحیط درتعامل است گرایش به زوال خود را نفی میکند،اصطلاح انتروپی به معنای گرایش به زوال است که ووقتی اصطلاح منفی به ان افزوده شد،معنای آنرا تغییر میدهد یعنی گرایش به زوال را نفی کرده وبا شرایط وتغییرات محیطی خود را تطابق میدهد.
  5. ثبات-تعادل:حالت ثبات سیستم به این معنی که یک سیستم بعد ازاینکه ایجاد شد به اسانی قابل تغییر نیست؛زیرا وقتی انرژی را ازمحیط دریافت میکند حتما جزیی درداخل سیستم نمایان میگردد ولی حالت اصلی وکلی سیستم ثابت میباشد.
  6. حرکت بسوی رشد وتوسعه:سیستم های باز همیشه بسوی رشد وتوسعه درحرکت است اگررشد نکند به افول مواجه خوهند شد،بازرشد سیستم با ثبات وتعادل درتضاد نیست؛زیرا حالت اصلی سیستم مانند قبل است،ولی ازنگاه کیفی وکمی به سوی رشد وتوسعه پیشرفته است.
  7. تعادل بین فعالیت های نگهدارنده وانطباقی:این ویژگی بطورکل بیان میدارد که یک سازمان نه آنقدر انعطاف پذیر باشد که سبب تغییر ماهیت آن گردد ونه آنقدرخشک باشد که سبب ناکارآیی وانحلال سیستم گردد،بلکه یک موازنه بین فعالیت های که ثبات سیستم  صورت میگیرد وفعالیت های که جهت تطابق با شرایط ومقتضیات زمان صورت میگیرد وجود داشته باشد.
  8. همپایانی(رسیدن به هدف ازراه های مختلف):این ویژگی را نخستین باربرتالانفی درسال 1940 مطرح کرد،قسمیکه میگوید:”هرسیستم میتواند به شیوه های گوناگون وازنقاط شروع ووضعیت های متفاوت به یک نتیجه نهایی برسد وداده ها وفرایند های تبدیل گوناگون به اهداف خود دست یابد(رضائیان،1376: 58-65).

نتیجه گیری

درنتجه طوری که درابتدا ذکرکردیم حال نیز یادآور میشویم،سیستم عبارت ازمجموعه اجزای باهم مرتبط که برای رسیدن به یک هدف مشترک فعالیت میکنند واین اجزا یک کل مستقل ومجزا ازاجزا را به وجود میآورد.سیستم دراصل به دونوع تقسیم شده اند،یکی سیستم بازودیگری سیستم بسته که البته دردنیای واقعی سیستم مطلق بازوبسته وجود ندارد،ولی بخاطر درک وفهم خوبتر دانشمندان حوزه علم سازمان ومدیرت این تقسیم بندی را بری سیستم قایل شده است تا سیستم ها را بتوان خوبتز تجزیه وتحلیل کرد(قلی پور،1388 :116).

سیستم بازعبارت ازسیستم است که دارای ویژگیهای ذیل باشند آگاهی ازمحیط،بازخور،فعالیت های دورانی،آنتروپی منفی(عدم گرایش به زوال)،ثبات وتعادل،حرکت بسوی رشد وتوسعه،فعالیت های انطباقی ونگهدارنده وهمپایانی.

 

منتظر نظریات مفید و سازنده‌ی شما از طریق کمینت هستیم با رجوع باشید!

محمد علی سلطانی

پست‌های مرتبط
دیدگاهتان را بنویسید:
کد امنیتی در تصویر کلیک کنید برای به روز رسانی تصویر امنیتی.